Haksız fiil sorumluluğunun temeli, maddi ve manevi tazminat, bedensel zarar ve kişilik hakkı ihlali ile iki ve on yıllık zamanaşımı süreleri; TBK m.49, 56, 58 ve 72.
Bir kişi başkasına hukuka aykırı ve kusurlu bir davranışla zarar verirse, bu zararı gidermek zorundadır. Trafik kazaları, kişilik haklarına saldırılar veya bedensel zarar gibi pek çok olayın temelinde haksız fiil sorumluluğu yer alır. Genel hükümler 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 49 ve devamı maddelerindedir.
Haksız fiil sorumluluğunun temeli
TBK m.49/1’e göre kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Zarar verici fiili yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa bile, ahlaka aykırı bir fiille başkasına kasten zarar veren de zararı gidermekle yükümlüdür (m.49/2). Bu nedenle sorumluluk için genel olarak şu unsurlar aranır: hukuka aykırı bir fiil, zarar, fiil ile zarar arasında illiyet bağı ve kusur. Bazı özel sorumluluk hallerinde (örneğin kusursuz sorumluluk) kusur şartı aranmayabilir.
Maddi ve manevi tazminat
- Maddi tazminat: Malvarlığında meydana gelen eksilmeyi giderir (tedavi giderleri, iş gücü kaybı, eşyanın hasarı, yoksun kalınan kazanç gibi).
- Manevi tazminat: Bedensel bütünlüğün zedelenmesi halinde hâkim, olayın özelliklerini göz önünde tutarak zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir (m.56/1). Ağır bedensel zarar veya ölüm halinde zarar görenin veya ölenin yakınlarına da uygun bir miktar manevi tazminat ödenmesine karar verilebilir (m.56/2).
- Kişilik hakkı ihlali: Kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat adı altında bir miktar para isteyebilir (m.58/1). Hâkim, bu tazminatın yerine veya yanında başka bir giderim biçimi (örneğin saldırıyı kınayan bir kararın yayımlanması) kararlaştırabilir (m.58/2).
Zamanaşımı
TBK m.72’ye göre tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her halde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa bu daha uzun zamanaşımı uygulanır. Haksız fiil dolayısıyla zarar gören bakımından bir borç doğmuşsa zarar gören, tazminat istemi zamanaşımına uğramış olsa bile her zaman bu borcu ifadan kaçınabilir.
İki yıllık sürenin işlemesi için “öğrenme” tarihi önem taşır; hangi tarihte hangi bilginin öğrenildiği somut dosyada tartışma konusu olabilir. Bu nedenle zarar sonrasında belgelerin, raporların ve yazışmaların saklanması önemlidir.
Uygulamada dikkat edilecek noktalar
- Zararın kapsamı çoğu dosyada bilirkişi incelemesi ile belirlenir; tedavi belgeleri, adli rapor ve gelir belgeleri bunun için önemlidir.
- Trafik kazası, iş kazası ve tıbbi müdahale gibi alanlarda özel kanunlar, sigorta ve başvuru kuralları ayrıca devreye girebilir; her alanın kendi usul ve süre kuralları vardır.
- Manevi tazminat miktarı bir formüle bağlı değildir; hâkim olayın özelliklerine göre takdir eder.
- İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davalarında dava şartı arabuluculuğun uygulanıp uygulanmayacağı yargı kararlarında tartışmalı olmuştur; somut dosya için güncel yargı uygulaması ayrıca kontrol edilmelidir. Ayrıntı için dava şartı arabuluculuk yazımıza bakınız.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.49, 56, 58, 72
İlgili yazılar
Tazminat Hukuku sayfasına git →
Yorumlar kapalı